1Сен

Троптар: Көркем троптар, олардың түрлері • Martebe.kz білім сайты

Содержание

әдебиеттің тектері. Әдеби жанрлар. Тілдің көркемдегіш тәсілдері. Өлең ұйқастары – ҰБТ, Қорытынды аттестаттау және ОЖСБ сынақтарына дайындайтын онлайн жаттықтырғыш құралы

Эпос – өмір шындығын мол қамтып, кең суреттейтін, адам мінезін терең ашып жан-жақты танытатын күрделі жанр.

 

Лирика – суреттеп отырған өмір құбылысына ақынның түсінігін, күйінішін, сүйінішін көрсететін көлемі шағын өлеңдер.

 

Драма – шындықты айрықша тәсілдермен, шиеленіскен тартыстар үстінде жинақтап, оқиғаға қатысатын адамдардың сөзі мен ісі арқылы көрерменнің көз алдында қолма-қол көрсететін жанр.

 

Әдеби жанрлар

 

Эпикалық жанрға жататын шығармалар: батырлар жыры, лиро-эпостық жырлар, ертегілер, аңыздар, эпопея, роман, хикаят (повесть), әңгіме, очерк, новелла, т.б.

 

Лирикалық жанрға жататын шығармалар: арнау-өлең, баллада, өлең, сонет, рубаи, т. б.

 

Драмалық жанрға жататын шығармалар: трагедия, комедия, интермедия, скетч, пьеса, т.б.

 

Тілдің көркемдегіш тәсілдері

 

Ажарлау

 

Теңеу – заттың не құбылыстың ерекше белгілерін басқа затпен не құбылыспен салыстыра суреттеу.

 

Келеді желдей зуылдап,

 

Жеткізбейді Шұбар ат.

 

Атқан оқтай зырылдап,

 

Жал-құйрығы суылдап. («Алпамыс батыр» жырынан)

 

Эпитет (айқындау) – заттың не құбылыстың айрықша сипатын, сапасын, белгісін білдіретін суретті сөз.

 

Алтын күнді, қара жерді сағындым,

 

Жан-жолдасым – жүйрік желді сағындым. (М.Жұмабаев, «Сағындым)

 

Ассонанс – бірыңғай дауысты дыбыстарды қайталау.

 

Ашу деген – ағын су,

 

Алдын ашсаң, арқырар.

 

Ақыл деген – дария,

 

Алдын тоссаң, тоқырар. (Қазыбек би)

Аллитерация – бірыңғай дауыссыз дыбыстарды қайталау.

 

Түніменен түйіндік,

 

Таң атқанда тарандық.

 

Таң ағарып атқан соң,

 

Төңірек жаққа қарандық. (Махамбет, «Соғыс»)

 

Ажарлаудың бұл түрлері поэзияда да, прозада да кездеседі.

 

Құбылту – троптар

 

Метафора (ауыстыру) – суреттелген затты не құбылысты айқындай түсу үшін оларды сөздеріне ұқсас затқа не құбылысқа балау.

 

Сөз – жаңбыр, даусым – дауыл, әнім – ескек,

 

Ойнақтап басылайын аз желдетіп. (І. Жансүгіров, «Әнші»)

 

Кейіптеу – табиғат құбылыстарын жандандырып, адам кейпінде суреттеу.

 

Мөлдіреген «Жетімкөл» көкке қарап,

 

Мөлдіреген көз жасын тыя алмай тұр.  (М. Мақатаев, «Аққулар ұйықтағанда»)

 

Метонимия (алмастыру) – өзара байланысты ұғымдар мен шартты сөздерді бірінің орнына бірін алмастыра қолдану.

 

Үйі мәз боп қой сойды,

 

Сүйіншіге шапқанға. («Абай, «Мәз болады болысың»)

 

Синекдоха (мегзеу) – бүтіннің орнына бөлшекті, жалпының орнына жалқыны немесе керісінше қолдану.

 

Дұғай сәлем жазамын Күйісбайға,

 

Бермек болған айғырдың көзі қайда? (Абай)

 

Аллегория (пернелеу) – адамдар арасындағы қатынастарды астарлап жануарлар мен жәндіктер әрекетімен көрсету. Аллегорияға

А. Байтұрсыновтың, С. Дөнентаевтың мысал өлеңдері жатады.

 

Ирония (кекесін) – адамды, затты, құбылысты сырттай мақтап суреттеп, іштей келекелеп, мысқалдап айту.

 

Көрінсін Біржан салға ай секілді,

 

Ақ құйрық көңіл ашар шай секілді.

 

Ұсынса қол жетпейтін арғымағым,

 

Біржанға баламаймын тай секілді. («Біржан мен Сара» айтысынан)

 

Гипербола (ұлғайту) – затты не құбылысты шамадан тыс ұлғайтып көрсету.

 

Литота (кішірейту) – затты не құбылысты кішірейтіп көрсету.

 

Астында мінген тарланның

 

Тұрпатына қараса,

 

От орнындай тұяқтан (гипербола)

 

Оймақтайы қалыпты. (литота)

 

Етектейін еріннен (гипербола)

 

Екі елісі қалыпты. (литота)

 

Қиған қамыс құлақтан

 

Бір тұтамы қалыпты. (литота)

 

Жалбыраған жалынан

 

Жалғыз қарыс қалыпты. (литота)

 

Бір құшақтай құйрықтан (гипербола)

 

Бір уыстай қалыпты. (литота)

 

Айшықтау

 

Арнау – автордың өзіне не өзгеге, кейде тіпті жалпы жұртқа арнайы тіл қатуы, олармен іштей тілдесуі.

 

Қалың елім, қазағым, қайран жұртым,

 

Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың.

 

Жақсы менен жаманды айырмадың,

 

Бірі қан, бірі май боп енді екі ұртың… (Абай)

 

Қайталау

1. Жай қайталау.

 

Мен, мен едім, мен едім,

 

Мен Нарында жүргенде,

 

Еңіреп жүрген ер едім. (Махамбет)

2. Еспе қайталау.

 

Сарыарқаның бір тауы бар,

 

Бір тауы бар сымбатты.

 

Сол таудан сен сыр тауып ал,

 

Сыр тауып ал, қымбаттым. (С. Сейфуллин)

 

3. Анафора – өлең тармақтарында белгілі бір сөздің немесе сөз тіркесінің жол басында қайталануы.

 

Алтын күн аспаны, 

 

Алтын дән даласы,

 

Ерліктің дастаны,

 

Еліме қарашы!

 

4. Эпифора – өлең тармақтарында бір сөздің немесе сөз тіркесінің жол аяғында қайталануы.

 

Атадан туған мен бір шоқ,

 

Садаққа байлар сайман жоқ.

 

Балталыдай көлім жоқ,

 

Бақалыдай көлім жоқ,

 

Алдымда менің ағам жоқ,

 

Артымда менің інім жоқ. («Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырынан)

 

5. Риторикалық сұрақ – риторикалық сұраққа, әдетте, жауап күтілмейді, айтылған ойға тыңдаушының назарын аударып, екпін түсіру үшін қолданылады.

 

Айналайын ақ Жайық,

 

Ат салмай өтер күн қайда?

 

Еңсесі биік ақ орда,

 

Еміне кірер күн қайда? (Махамбет)

 

6. Антитеза (шендестіру) – кереғар екі затты не құбылысты қатар қоя отырып, келесі бір заттың, ұғымның, құбылыстың сипатын суреттеу.

 

Бұқар барсаң қолаң бар,

 

Қолаңды көр де шашым көр.

 

Зергер барсаң қасында

 

Алтыннан соққан түйме бар.

 

Түймені көр де басым көр.

 

Молаға барсаң қасында

 

Қиюлы жатқан қалам бар,

 

Қаламды көр де қасым көр. («Ер Тарғын» жырынан)

 

7. Градация (дамыту) – алдыңғы сөзден соңғы сөзді, алдыңғы ойдан соңғы ойды, алдыңғы құбылыстан соңғы құбылысты асыра, асқақтата суреттеу.

 

Сары ала туы салбырап,

 

Қабағы тастай түйіліп,

 

Аллалап Тарғын шабады.

 

Ай бетіне кіреді,

 

Күн бетінен шығады.

 

Қойға бір бөрі

 

Бөріктіре қырады.

 

Талай қалмақ құлады,

 

Ер қайратын сынады.

 

Сүйіп мінген Тарланға

 

Басты келіп дойырды,

 

Тарлан салды мойынды,

 

Толып жатқан қалмаққа

 

Тарғын салды ойынды,

 

Талай қалмақ жойылды. («Ер Тарғын» жырынан)

 

8. Параллелизм (егіздеу) – екі құбылысты немесе екі затты қатар қойып, жұптап суреттеу.

 

Асыл туған Ақжүніс,

 

Күнді бұлт қоршайды,

 

Күнді байқай қарасам,

 

Күн жауарға ұқсайды!

 

Айды бұлт қоршайды,

 

Айды байқай қарасам,

 

Түн жауарға ұқсайды!

 

Бойды байқай қарасам,

 

Қол-аяғым көсіліп,

 

Аузы-мұрным ісініп,

 

Алланың хаһ бұйрығы

 

Маған таянғанға ұқсайды! («Ер Тарғын» жырынан)

 

9. Инверсия – сөздердің орындарын ауыстырып, өзгеше тіркестер құру.

 

Қасымдағы қырық жігіт

 

Суыра алмады оғымды,

 

Тасқа кірген тартқанда. («Ер Тарғын» жырынан)

 

10. Эллипсис – сөйлем ішінде атап айтпаса да түсінікті кейбір сөздерді әдейі жазбай кету.

 

Таң бозарып атқанда,

 

Таң шолпаны батқанда,

 

Ұйқыда ел жатқанда

 

«Аттан!» деген бір дауыс

 

Құлаққа сар-сар келеді. .. (Мұнда «Жау шапты» деген сөз тіркесі айтылмаған)

 

Өлең ұйқастары

 

Белгілі бір өлшеммен, үйлесімді ырғақпен ұйқасып келетін өрнекті сөз жүйесін өлең дейді.

 

Өлең жолдары буын саны, тармағы, ырғағы мен мағынасы жағынан және ұйқасу үйлесімі жағынан жеке жүйе құрайды. Мұны өлеңнің шумағы деп атайды.

 

Шумақ тармақтардан, яғни өлең жолдарынан тұрады. Тармақ өз ішінен бунақтарға бөлініп, олар ырғағын тудырады. Тармақтың соңғы сөздерінің

дыбыстық жағынан үндесуін өлең ұйқасы деп атайды.

 

Академик Қ. Жұмалиев қазақ поэзиясындағы ұйқастардың түрін төмендегідей көрсеткен:

 

1. Қара өлең ұйқасы (а, а, б, а)

2. Шұбырпалы ұйқас (а, а, а, а)

3. Ерікті ұйқас (а, б, в, г, б)

4. Шалыс ұйқас (а, б, а, б)

5. Егіз ұйқас (а, а, б, б)

6. Аралас ұйқас (а, а, б, в, б, в, б, б, б)

7. Шалыс ұйқас (а, б, а, б, в, г, д, г, ж, д)

 

Ұйқас түрлерінің үлгі кестесі.

 

 

Ұйқас түрлері

Мысалдар

 
1

Қара өлең

ұйқасы

Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы, /а/

Қиыннан қиыстырар ер данасы. /а/

Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп, /б/

Теп-тегіс, жұмыр келсін айналасы. /а/ (Абай)

2

Кезекті ұйқас

 

Желп-желп еткен ала ту, /а/

Жиырып алар күн қайда? /б/

Орама мылтық тарс ұрып, /в/

Жауға аттанар күн қайда? /б/

(Махамбет)

3

Шұбыртпалы

ұйқас

Бұған Қобылан қуанып: /а/

«Шырағым, Бурыл, шу!» — деді, /б/

Құбылып Бурыл гуледі, /б/

Табаны жерге тимеді, /б/

Тау менен тасты өрледі, /б/

Төрт аяқты сермеді, /б/

Құлақтың түбі терледі, /б/

Тер шыққан соң, өрледі, /б/

Адырды көзі көрмеді. /б/

(«Қобыланды батыр» жырынан)

4

Ерікті ұйқас

Алты жасқа келгенде /а/

Арыстан туған Қобылан /б/

Қазынадан қамқа киеді. /в/

Өзімнің еншім болсын деп, /г/

Тобылғы меңді торы атты /д/

Енші қылып мінеді. /в/

Қобыландының тілегін /ж/

Бүкіл Қыпшақ тіледі. /в/

(«Қобыланды батыр» жырынан)

5

Шалыс ұйқас

Қараңғы қазақ көгіне /а/

Өрмелеп шығып күн болам. /б/

Қараңғылықтың кегіне /а/

Күн болмағанда, кім болам? /б/

(Сұлтанмахмұт)

 

 

 

I баһа.

Уус – уран айымньы поэтиката

ЛитературоведВарвара Борисовна Окорокова поэтика диэни маннык быһаарбыт: «Поэтикадиэнайымньы уус – уран уратытын, ойуулуур – дьүһүннүүр ньымаларын, истиилин, форматын чинчийэр литератураны үөрэтэр наука салаата ааттанар.»[«Литература теорията»: (Абитуриеҥҥа көмө) / В.Б.Окорокова – Дь., 2000с, – 46с.]

Оттон Б.В.Томашевский «Теория литературы. Поэтика» диэн кинигэтигэр поэтика соругун уонна тугу үөрэтэрин маннык быһаарбыт: «Задачей поэтики (иначе – теория словесности или литературы) является изучение способов построения литературных произведений. Объектом изучения в поэтике является художественная литература. Способом изучения является описание и классификация явлений и их истолкование. [22 c.]

Дисциплина, изучающая конструкцию нехудожественных произведений, называется риторикой; дисциплина, изучающая конструкцию художественных произведений, — поэтика. Риторика и поэтика слагаются в общую теорию литературы. [25 c.]

В общей поэтике изучается не происхождение поэтических приемов, а их художественная функция. Каждый прием изучается с точки зрения его художественной целесообразности, т.е. анализируестя: зачем применяется данный прием и какой художественный эффект им достигается. В общей поэтике функциональное изучение литературного приема и чвляется руководящим принципом в описании и классификации изучаемых явлений». [26 c.]

Маастарыстыба – диэн суруйааччы талаанын таһыма, уус – уран литератураҕа баай ньымаларын баһылаабыт, бэйэтин эйгэтигэр ордук ситиһиилэммит, саҥаны олохтообут бэлиэлэрэ ордук поэтикаҕа көстүүтэ ааттанар. . [«Литература теорията»: (Абитуриеҥҥа көмө) / В.Б.Окорокова – Дь., 2000с, – 43с.]

Хайа да суруйааччы, биллэн турар, бэйэтин талааннаах, үрдүк маастарыстыбалаах уус-уран айымньыларын нөҥүө норуот сайдыытыгар дьайар, историяны кытта биир сибээстээх. Ол эрээри, хас биирдии суруйааччы үлэтин көрүҥнэрэ уратылардаах. [Cпирид. 30 c]

Поэтическай троптардиэн тыл көспүт суолтатынан эбэтэр тэҥнээх хоһуйан, уус – уран обраһы айар ньымалар.

Б.В.Томашевскайбыһаарыытын көрөбүт: «Приемы изменения основного значения слова именуются тропами. Когда мы имеем дело с тропом, то мы должны различать в нем прямое значение слова (его обычное употребительное значение) и переносное, определяемое общим смыслом всего данного контекса.

В тропах разрушается основное значение слова; обыкновенно за счет этого разрушения прямого значения в восприятие вступают его вторичные признаки. Тропы имеют свойство пробуждать эиоциональное отношение к теме, внушать те или иные чувтсва, имеют чувтсвенно-оценочный смысл».

[52 c.]

Интэрниэт ситимигэр троп диэни маннык быһаарбыттар: «Троп(от др.-греч.τρόπος — оборот) — в художественном произведении слова и выражения, используемые в переносном значении с целью усилить образность языка, художественную выразительность речи».[http://ru.wikipedia.org/wiki/.]

Уус – уран сиһилиир ньыма көрүҥнэригэр манныктар киирэллэр: тэҥнэбил, метафора, эпитет, метонимия, синекдоха, гипербола, тыыннааҕымсытыы о. д.а. Кинилэри, аҕыйах тылынан күүстээх обраһы айар буоланнар, ордук поэзияҕа тутталлар.

Эпитет – предмеккэ, көстүүгэ өҥ – дьүһүн, бэлиэ, хаачыстыба биэрэр, характеристикалыыр, быһаарар тыл. Холобур, революционер поэт П.А.Ойуунускай «Кыһыл Ойуун» , «Кыыһар сардаҥа уотугар, Кыһыл үйэбит дьолугар», «Кытарар дьэргэн былааҕым кыыһан – ыыһан таҕыста» уо.д.а. Поэт бу суолтаҕа утарыта тутан, «хара» эпитеты эмиэ киэҥник туттар: «Хара санаа күлүктэннэ», «Хара дьайдарын алдьатан», «Хара хаан олбохтоох хаппытаал олоҕо», уо.д.а. [«Литература теорията»: (Абитуриеҥҥа көмө) / В.Б.Окорокова – Дь., 2000с, – 28с.]

Онтонинтерниэт ситимигэр маннык быһаарбыттар: эпитет(от др.-греч.ἐπίθετον — «приложенное») — определение при слове, влияющее на его выразительность. Выражается преимущественно именем прилагательным, но такженаречием(«горячо любить»),именем существительным(«веселья шум»), числительным (вторая жизнь).

[ http://ru.wikipedia.org/wiki/].

Г.Г.Хазагеров, И.Б.Лобанов«Основы теории литературы» учебникка эпитет диэн маннык быһаарыллыбыт: Обычно эпитетом называют«художественное определение». Но что это такое? Наверное, самый правильный ответ будет – эпитет есть определение в художественной речи. В свое время Владимир Маяковский говорил, что для него эпитетом является даже слово «красный» в собственном имени «Красная Пресня». Эпитет в художественной речи может, конечно, быть тропом, как «серебряные руки» в строчке романса: «И твои серебряные руки в тройке, улетевшей навсегда». Но в этом же романсе «дорога дальняя» и «ночка лунная» также, несомненно, могут трактоваться как эпитеты, хотя никакого тропа здесь нет: дорога действительно дальняя. Но в обыденной речи мы не посчитаем «лунную ночь» эпитетом. [3. 128с.]

Уус-уран сиһилиир ньыма биир саамай сүрүн көрүҥэ метафора буолар. Б.В.Томашевскай метафораны маннык быһаарбыт: «В этом случае предмет или явление, озночаемое прямым, основным значением, не имеет никакого отношения к переносному, но вторичные признаки в некоторой их части могут быть перенесены на выражаемое тропом. Иначе говоря, предмет, озночаемый прямым значением слова, имеет какое-нибудь косвенное сходство с предметом переносного значения. Этот случай тропа именуется метафорой». [53 c.]

Метафоратылы көспүт суолтатыгар туттуу, биир предмет бэлиэтин атын предмеккэ көһөрөн холуйан этии. Холобура:

Хара уу

Халыс гынна.

Дойду, сир

Тотон турда,

(Эллэй)

Манна поэт курааннаабыт сир ардах кэнниттэн абыраммытын көрдөрөн, «топпутун» туһунан этэр. «Сааскы киэһэ сарыала Томтор үрдүн көрбүт», – диэн Эллэй сарыалы, харахтаахха холуйан, «көрбүт» диэн метафораны айар.[2. 29с.]

Троп, основанный на сходстве, называетсяметафорой. Наверное, это самый «творческий» из всех тропов, потому что выбор предмета для сравнения с описываемым объектом ничем не ограничен.

Олицетворение и овеществление – два тропа, являющиеся разновидностью метафоры.

Сравнение имеет ту же природу, что и метафора, но в сравнении упоминаются оба сравниваемых предмета: «пруд как сталь», «снег как сахар», а в метафоре один из объектов сравнения подразумевается. [3. 132-133с.]

Тэҥнэбилгэ биир предмети эбэтэр кини бэлиэтин атын маарынныыр предмеккэ, эбэтэр кини бэлиэтигэр тэҥнээһин буолар:

Төрөөбүт

Төрүт тыл

Сөрүүн сүөгэй курдук

Сүрэҕи – быары

Сөрүүкэтэр,

Убаҕас отон

Уутун курдук

Улахан куйааска

Утаҕы ханнарар…

(Күндэ)

Манна поэт төрөөбүт тыл кэрэтин, күндүтүн саха аһын үтүөтүгэр тэҥниир.[2. ]

Тыыннааҕымсытыыхамныыр харамайы, айылҕа көстүүлэрин, хамсаабат эйгэни киһилии быһыылаан, майгылаан, сирэйдээн көрдөрүү уус –уран обраһы айар ньыма быһыытынан. Холобур:

Халлааны хайа суруйар

Хара хабаҕал оһоҕун

Хаҥас чанчыгын

Хайа тардынна да,

Хаста даҕаны

Хабараан баҕадьытык

Хаһыытаан хардьыгынатта.

Манна Өксөкүлээх Өлөксөй борохуот аалынан техника сүдү кыаҕын, сайдыытын уруйдуур. [2.]

Нууччалыы кинигэҕэ маннык суруллар: «Олицетворение – это перенесение свойств одушевленных существ и прежде всего человека на свойства неодушевленных существ. Это один из самых древних тропов, часто встречающихся в фольклоре. Некоторые авторы считают его «первотропом». Например: «небо хмурится», «стога грустят», «вьюга злится». [3. 132-133с.]

Хатылааһынбиир өйдөбүлү хатылааһын, төхтөрүйэн этии, күүһүрдэн образ ис хоһоонун чопчулуур ньыма. Холобур:

Мыыланы билбэтэх былааттаах,

Сууйууну көрбөтөх соттордоох,

Ырааска ыксаласпатах ырбаахылаах,

— диэн поэт дьахтар обраһын сиһилии ойуулуур. . [2. 30с.]

ПОЭЗИЯ ТІЛІНДЕГІ ТРОПТАР

(1)

ПОЭЗИЯ ТІЛІНДЕГІ ТРОПТАР

Жадырасын Дəулет Жақсымағамбетұлы, А.Байтұрсынов атындағы Қостанай өңірлік университеті, филология мамандығының 1 курс магистранты, Қостанай қ.

Аннотация

Өзектілігі: Бұл мақалада троптың теориялық негізі еуропа,орыс,түркі,қазақ тіл біліміндегі еңбектерде қарастырылатыны айтылады. Троптың түрлерінің поэзияда кездесуі лингвистика- лық тұрғыдан сөз болады.

Мақсаты: көркем шығармалардағы троп түрлерін жарқын мысалдармен дəлелдеу.

Түйінді сөздер: поэзия, троп, кейіптеу.

Аннотация

Актуальность: В данной статье говорится, что теоретическая основа тропа в языке поэзии рас- сматривается в трудах европейских, русских, тюркских, казахских языков. С лингвистической точки зрения встречается разновидности тропа в поэзии.

Цель: Доказать яркими примерами типы тропов в художственных произведениях.

Ключевые слова: поэзия, троп, олицетворение.

Аbstract

Relevance:In the following article it is said that theoretical basis of trope in a language is studied in european, russian, turkic and kazakh languages. From linguistic point there are different kinds of tropes.

Goal:To prove the types of tropes in artistic works with vivid examples.

Keywords: poetry, trope, display.

Жоғары оқу орындарында көбіне əдебиет теориясына пайдаланып жүрген Г.Л.Абрамович, Л.И.Тимофеев, Г.Н.Поспелов, З.Қабдолов, Т.Кəкішевтің еңбектері.

Алдыңғы үш автор əдебиет теориясының алғы шарттары, стильдерді, ағымдар мен жал- пы əдеби процесті талдап-тексерудің принциптері мен методикасын қарастырады.

С.Антонов Л.Тимофеевтің еңбектерінде жазылған əдеби терминдердің қысқаша сөзді- гінде байланыс-/завязка/, шарықтау-/кульминация/,шешім-/развязка/ деген түсініктерді сынға алған. М.Əуезовтің əйгілі «Абай жолы» эпопеясы-ХХ ғасырдағы Қазақ көркем сөзінің Абайдан кейінгі даму тарихында қиындықтарға қарамай өсіп, өркендей келе шырқап шыңға шыққан шығарма. Көркемдік-кемеңгерлік келбеті күллі парасат əлемін таң қалдырған. Бұл ғасырлық туынды мəңгілік кітап жазушылық шеберліктің кешегі, бүгінгі жəне ертеңгі ең биік деңгейін белгілеп берді. Ренессанс деген осы. Əдебиеттің теориясын оның практикасымен байланыстыру –қиынның қиыны. Дегенмен əдебиет теориясын көркем əдебиеттің қазіргі практикалық жағдайынан айыра қарамауымыз шарт. Кеңес дəуірі өтті, кеңес əдебиеті сонымен бірге кетті,өйткені ол жалған əдебиет еді деп айтуға болмайды. Əр дəуірдің əдебиеті-сол дəуірдің айнасы.Сөз өнерінің өмір шындығын, келер ұрпаққа шегелеп қалдыратын құдіретті күші де осы арада жатыр.

ХХІ ғасырдың əдеби дамудағы үлкен мақсаты-қазақ əдебиетшілерінің алдында тұрған қарыз бен парыз-осы. Бұл аз уақытта атқарыла қалатын шаруа емес. Бұл үшін қаламгер- дің іштей-сырттай біршама творчестволық түлеуі қажет. Əдебиетшінің дүниетанымын- да, шындыққа көзқарасында əртүрлі жаңғырулар, жаңарулар болуы қажет. Жазушылар творчестволық еркіндікке шықты дедік, тоталитарлық тəртіптің тұсауынан босанды дедік. Бірақ,өзіне қоятын биік талап пен терең талғам тəртібінен, жазылмаған заңынан ешқашан босана алмайды…

Ж.Марузоның «Лингвистикалық терминдердің сөздігінде» текстің идеялық-эсте- тикалық жəне көркемдік байлығын арттыратын мағыналық экспрессивтілігін, əсерлілі- гін күшейтетін троптың түрлеріне тоқталған. (1, 208) Көркем шығарма адамға өмірді танытады,адамды тəрбиелейді. Ал троп түрлері көркем шығармалардағы мағынаны əсерлеп, құбылтып адамның жадында қалуына өз ықпалын тигізеді.Адамдардың өмірге көзқарасын қалыптастырады, мінез-құлқына,тұрмыс-тіршілігіне əсер етеді. Гетенің

«Теория сұрғылттау, ал өмірдің мəңгі-бақи гүл атқан өз терегінің түрі жап-жасыл»

(2)

деген қанатты сөзін еске алмасқа болмайды. Глеб Успенскийдің «Тез» деген əңгімесіне тоқталайық. Шын мағынасындағы өнер адамның көкірегіне күн орнатқандай ішкі дү- ниесін жайнатып, адамның мінез-құлқындағы, ұғым-нанымындағы қисаю, қайысу, майысу атаулыны тура тезге салғандай түзеп,тіктеп жіберер магиялық қасиеті терең, сұлу суреттелген. Ауыр тұрмыс еңсесін езіп, тағдыры бір уыс болған Тяпушкин деген мұғалім өзінің бай қожайындарымен бірге Парижге сапар шегіп барады. Басы мең-зең шаршаған мұғалім өздері жатқан мейманханадан шығып, сенделіп жүріп, ойда-жоқта Луврға кіріп, əлемге əйгілі Милос Венерасының алдында қалай қалшиып тұрғанын өзі аңғармай қалады. Осы статуяны көрген сəттен өзінің үлкен қуанышқа кез болғанын білді. Осынау тас жұмбаққа көз алмай қарап тұрып,өзінің осы халге қалай түскенін іздеумен болды. Бұл тас мүсіннің адам жанын құлпырту құпиясын түсіндірер сөз адам тілінде жоқ шығар. Бұл «құпия» деп отырғаны адамның өнер туындысынан алар эсте- тикалық əсері. Тяпушкин ғаламат сұлу сезімге бөленді, жаңалық ашты, дүние таныды, сол арқылы өзінің адамдық болмысын тəрбиеледі. Тяпушкин«тас құпиядан» жер үстін- де адам болу қандай бақыт екенін ұқты,еңсесін көтеріп, көңіл-күйін көлдей шалқытып шыға келді. Өмір – өнерге көшкенде ғана өмір. Əйтпесе, бүгін бар,ертең жоқ уақытша пенде секілді өткінші. Ал өнер мəңгілік. Шын өнер мен адам арасындағы қарым-қаты- нас осындай.

Дəл осы шын өнер мен адамдар арасындағы қарым-қатынасты троптар арқылы поэзиядан қарастыру-мақала тақырыбының өзектілігін айқындайды.

Мақаланың негізгі мақсаты – поэзиядағы құбылған сөз əсерлілік үстіне адам ба- ласының танымын байытатынын көркем шығармалардағымысалдармен дəлелдеу.

Осы мақсатқа жету үшін келесі міндеттер атқарылды:

— Тілді ажарлау аз, құбылту керек;

— Поэзиядағы троптар яғни құбылту түрлеріне бірнеше мысалдар келтіру;

— Бұл жөнінде Европаның бірнеше ғалымдарының пікірлеріне тоқталу;

— Қазақ тіл білімінің сөз құбылтуында, яғни троп түрлері жөнінде əртүрлі пікір- лер бар екеніне тоқталу;

Əдеби тілдің əсемдігі ғана емес, əсерлілігі үшін де орасан қажет тəсіл – құбылту, яки троп (грекше tгороs – иін, иірім) – сөздерді тура мағынасында емес, бұрма мағына- сында қолдану, шындықты бейнелеп, кейде тіпті перделеп таныту ойды өзгертіп, кейде тіпті өңін айналдырып айту, осының бəрі ақындардың өлеңдерінен мысалдармен дəлел- денді. Бұл ретте əдеби тілді ажарлау оны құбылтудың алғашқы кезеңі – ең қарапайым түрі деуге болар еді [1, 95]. Поэзиядағы троптар, яғни, құбылту түрлеріне бірнеше мы- салдар келтірілді. Бұл жөнінде Европаның бірнеше ғалымдарының пікірлеріне тоқтал- сақ, Г.Н. Поспелов троп түрлеріне«метонимия, синекдоха, метафора, теңеу, эпитет, ирония, символ, аллегория, перифраз, кейіптеулерді» жатқызады. Л.И.Тимофеев «те- ңеу, эпитет, метонимия, метафора, гипербола, литота, аллегория, оксюморон, прозопо- пея, антономасия, синекдоха, иронияларды» жатқызады, Л.В.Чернец «метафора, мето- нимия, эпитет, теңеу, синекдоха, перифраз, символ, аллегория, ирония, кейіптеу, оксю- морондарды» жатқызады, ал Х.Н.Садыков «теңеу, эпитет, метафора, метонимия, кейіп- теу, синекдоха, гипербола, литота, аллегорияларды» жатқызған [2, 63].

Ал қазақ тіл білімінің сөз құбылтуын зерттеген Қ.Жұмалиев, Р.Сыздықова, З.Қаб- долов, З.Ахметов, С. Негимов т.б. көптеген ғалымдарымыздың еңбектерінде де троп түрлері жөнінде əртүрлі пікірлер бар екенін айтады.

Задында, суреткер қолындағы сөз суретші қолындағы бояу секілді, иінін тауып мың құбылтуға болады. Сондықтан жоғарыда аталған жəне басқа ғалымдардың пікірле- рін жоққа шығарудан аулақпыз. Құбылған сөз əсерлілік үстіне адам баласының таны- мын байытпақ; бір сөз бір-ақ нəрсені танытса, оны түрлендіре құбылту арқылы тіршілік- тің сан алуан сырын тануға болады. Демек, троптың ең басты мəні таным тарапында жа- тыр. Өмірде мақсатсыз ешбір əрекет жоқ. Мұны білген жағдайда ажарлау секілді құбыл-

(3)

ту да суреткердің идеялық мақсатына, эстетикалық мұратына қызмет ететін тəсіл екенін тəптіштеп жату артық.Құбылтудың (троптың) түрлері көп. Əдеби тілдегі ең басты құ- былтулардың бірі – ауыстыру, яки м е т а ф о р а (грекше меtарһога – көшіру) – сөз мə- нін өңдендіре өзгертіп айту, суреттеліп отырған затты не құбылысты ажарландыра түсу үшін оларды өздеріне ұқсас өзге затқа не құбылысқа балау; сөйтіп, суреттеліп отырған заттың не құбылыстың мағынасын үстеу, мазмұнын тереңдетіп, əсерін күшейту.

Қыр төсінде мөлдір айдын – ақ сынап,

Жиегінде жасыл кірпік -жас құрақ.(Ə. Сəрсенбаев.) Əйнегі – күн, шатыры – аспан,

Кең дала… Төсі – толқыған егін.

Көлдері көкке күмістер шашқан,

Қазақстан – Республикам менің!(Д. Əбілев.)

Бұл мысалдардағы ауыстырулар (ақ сынап, жасыл кірпік) қырдағы айдын көл мен бала құраққа айрықша сұлу сымбат бітірген. Келесі мысалдағы метафоралар ап-ашық əсірелеумен ұштастырылып, жер мен көктен, күн мен көлден тұтасқан асыңқы бейне жасаған да, ақынның туған республикаға деген махаббаттына, мақтаныш сезіміне өзге- ше ажар берген.Жоғарыда біз бір сөздің ретінде ауыстырудың ұлғайған, күрделі түрі болатынын атап өткенбіз. Күрделі метафора жасаудағы мақсат та – сөзді құбылту арқы- лы ұғымды тереңдету; ой образын үстемелей, өсіре келе оның əсерін күшейту.

Хан-қабан халық құлағын бұрап тұрған.

Бүйі-би билеп-төстеп сұрап тұрған. (І.Ж.14б.)

Атау тұлғасындағы зат есімдерден/хан-қабан,би-бүйі/метафоралары жасалған. Ха- лықты қанаушы үстем тап өкілдері хан мен билерге бұқаралық көзқарас тұрғысынан қарап, хан-қабан, би-бүйі метафораларын қолдану арқылы, елді озық мəдениетті, жоға- ры дамыған тəуелсіз мемлекет деңгейіне көтерудің орнына, қолдағы билікті байыған сайын байи түсуге пайдаланып жүрген атқа мінгендердің образын дəл жасаған.

1964 жылдың жазында Алматының, күншығысындағы тау үстінде көз жасындай

мөлдіреп жататын атақты сұлу-Есік көлі қас пен көздің арасында жоқ болды. Осы оқиғаға Қ.Шаңғытбаев мынадай əдемі өлең жазды:

Күйдірген хан мен қазыңды, Жоғалды алтын балдағым, Күндеген талай патшалар, Салып ем көзін лағылдан, Ұрлаттым гауһар тəжімді! Қапа боп жанды қармадым!

Қай жақтан табам, бəтшағар? Қақты екен қандай қағынған?

Күл-талқан болды шар айнам “Есік” деп жазған бар Інжуден еді жиегі, таңбам, –

Сұқтанған еді-ау талай жан! Көрдіңдер қайсы ой-қырдан?

Өзегім от боп күйеді. Пері боп ұшты ғашығым, Дертіне дəт қып төзбедім,

Арылдым алтын алқамнан Есігім- есіл асылым,

Жақұтпен үзіп, ойдырған. Түскендей ағып көздерім..(Қ. Шаңғытбаев.)

Осы өлеңдегі оқыған адамның жан-жүрегін жұлқып-жұлқып қалатын күш пен əсер, ақын сəтті іздеп тапқан сұлу метафораларда жатыр. Əр шумақ Есіктің өзі емес, əр түрлі балауын баптайды да жоқтайды: патшалар кие алмаған гауһар тəж бен лағыл көз алтын балдақтан, жиегі інжу шар айна мен жақұттан үзіп ойдырған алтын алқадан айырлу, шынында да, адамның іші күйгендей оқиға. Осының бəрін ақын сіздің ойыңыз- ға ұлғайған метафоралар арқылы ұялата келіп, ең соңында «Есігім- есіл асылым, түскендей ағып көздерім», – деп зар илегенде сіз де амалсыз аһ ұра жаздайсыз…

Енді мына шығармаға тоқталайық: Мəселен, Горькийдің атақты «Дауылпаз тура- лы жырында» кəдімгі жай ғана жаратылыс құбылыстарына тура тірі кісінің мінезі, кы- лығы, əрекеті беріле – жансыз табиғат жандандырыла суреттеледі: қанатымен толқын- ды жанап, енді бірде оқтай зымырап бұлтқа еніп, саңқ-саңқ еткен Дауылпаздың қи- мылы ештеңе емес-ау, тіпті «құс даусынан бұлттар шаттық үнін еститінін… бұлттар тө- мен сусып, теңізге қонақтайтынын, əн салатынын» қайтерсің? Ал мынаған тоқталсақ:

(4)

«Əуе дауылы толқындар тобын балуан құшағына қысып алып, айбарлы ашумен жар- тасқа лақтырады, тау тұлғалы асқар толқындарды шаңдай шашып, тозаңдай тоздыра- ды». Қысқасы, бұл шығармада жансыз табиғат құбылысы кəдімгі тірі кісінің қылығы- мен ауыстырыла суреттелген. Құбылтудың (троптың) мұндай түрі-к е й і п т е у (грекше ргоsорорёiа, орысша олицетворение). Абайдың Лермонтовтан аударған «Теректің сыйы» деген өлеңіндегі бейнелеу тəсілі – түп-түгел кейіптеу: асау теректің долдануы, буырқануы, бұйра толқынның айдаһардай бүктелуі, Кавказдан азан-қазан, у-шу арқы- рап шыға бере қалың қайратын бойына жасырып, беті күле момынси қалуы – бəрі де өзен емес, адам мінезіне ұқсайды. Енді бірде Терек Каспиге келіп:

-Аптығып асау інің келді, ақсақал, Тау, тасқа, адамзатқа салып жанжал.

Дем алайын деп келдім, аш қойныңды, Сəлем-сауқат əкелдім, қош көріп ал, –

деп айна-қатесіз адамша саудырап сөйлеп тұрса, қартаң Қаспий, қалғыған қалпы, анау əкелген «бұғы мен маралға, адамнан тартып алған көп малға, ер-тоқымы, атымен, қа- руымен тұтқындап əкелген ер шеркеске»…– біріне риза болмай ма, кім білсін», өзін де ашпайды, тіл де қатпайды. Амалы құрыған Терек ақырында:

Азырқандың, білемін, ақсақал шал, Тентегіңнің сөзіне құлағың, сал.

Қазақ-орыс қатыны бір сұлуды Əкеліп ем, қайтейін, оны-дағы ал! –

деп бағанадан бері қимай тұрған аяулы асылын ұсынғанда ғана:

Кəрі Каспий қара көк көзін ашты, Жылы жүзбен Терекке амандасты…

Каспидің, Абайша айтқанда, «жыбыр қағып, қозғалып, сылқ-сылқ күлген» шайтан шалдың одан арғы қылығы мен қимылы да – аумаған адамның мінезі мен əрекеті-ке- ремет кейіптеу.

Кейіптеу-қазіргі əдеби туындыларымызды да құбылта, құлпырта қолданылып келе жатқан əдемі тəсіл:

Балқытып гүлді деміне, Қызғаншақ кыс келді де, Сүйді жаз əбден беріле: Сілтеді суық қанжарын.

Əкетпек еді ұзатып, Жас жігіт қыршын өлді де,

Өзінің. жылы жеріне…, Қалдырып кетті жан жарын.(Ə. Тəжібаев.) Жолшы қазақ -сол қазақ Жұлқылайды етектен

Кете берді тепеңдеп, Құлағына сарнайды;

Сол қазақты жел мазақ.Кейде алдынан жетектеп,

Ете берсем екен деп; Кейде артынан қалмайды. (X. Ергалиев.)

Алдыңғы шумақта Ə.Тəжібаев əдеттегі қыс пен жазға əдеттен тыс мінез бен əре- кет беріп, жансызға жан сала суреттеу арқылы ойды биік философияға көтеріп əкеткен болса, кейінгі шумақта Х.Ерғалиев Бетпақтың беймаза желін құдды тірі кісідей құбыл- тып, оған қызық-қызық қылықтар жасату арқылы өзі суреттеп отырған шындыққа тағы бір тың шырай береді.

Кейіптеу-ертегілер мен аңыз əңгімелерде жиі қолданылатын тəсіл. Ал мысал өлеңдердегі құбылту, көбіне, пернелеу, яки аллегория (грекше аlIеgогіа – пернелеп айту) түрінде келеді. Мұнда əшейін ұғым қалпында тұрған дерексіз нəрселер кəдімгідей көзге көрінер деректі нəрсеге ауыстырылады [3,75]. Айталық, қулық, зорлық, қастық, секілді жалпылама ұғымдарды дəл осы қалпында түсінуге болғанмен, көзбен көру қиын. Осыларды С.Дөнентаев өзінің «Ауырған арыстан» деген аллегориялы өлеңінде қолға ұстатқандай деректі нəрселерге көшіреді: аң патшасы Арыстан ауыра қалған екен, аң, атаулы түгел жиылып көңіл сұрап барғанда, ішінде Түлкі қу жоқ боп шығады да, оны қара көңіл Қасқыр зорлықшыл Арыстанға қастандықпен хабарлап қояды. Кейін Түлкі келгенде, əрине, Арыстан ашуланады. Бұл сырды түсіне қалған қу Түлкі аяқ астынан айла тауып, Арыстан секілді өзінің де «ауырып» қалғанын, одан əйтеуір Қас-

(5)

қырдың артқы аяғының сіңірін қиып жеп, əрең «жазылғанын» айтады, Арыстан ашуды қойып, өктемдігіне көшеді де, дереу Қасқырды шақыртып алып, сіңірін қияды… Бұл өлеңде қулық – Түлкі, зорлық – Арыстан, қастық – Қасқыр бейнелеріне көшіріліп, пернеленіп көрсетілген.

Əдебиет тарихына қарап отырсақ, пернелеу арқылы дерексіздік деректілікке көші- ріліп қана қоймаған, қызық аллегориялық образдар жасалғанын көреміз. Мысалы, Дан- те жазған əйгілі «Тəңірінің тəлкегінде» арыстан, тағы мысық, қаншық қасқыр тəрізді аңдар арқылы адамға тəн əр түрлі құштарлықтар пернеленіп қана қоймайды, кəдімгі көркем образдар жасалады. Қазақтың ауыз əдебиетіндегі өтірік өлеңдерде бейнеленетін тұлғалар түгелімен – аллегориялық образдар.

Осымен байланысты көріктеу құралдарын қолдана отырып, дəстүрлік тілдік нор- маны сақтаудың, əсіресе тілдің лексика-грамматикалық кұрылымы мен жүйесін дұрыс қолдануға да айрықша мəн беріледі. Бұл ретте тілдік бірліктердің мағынасы мен қызме- тін, өзара байланысын жан-жақты талдап, тереңірек барлай түсу, ерекше белгілерін дəл көрсетіп айқындап беру, көріктеу құралдарын орнымен қолдану, авторлардың алдында тұрған аса келелі міндеттердің бірі болып табылады.

Аталмыш салада арнаулы зерттеулер жүргізілгенімен, бұл мəселе түбегейлі ше- шілді, оған қатысты мəселелер түгелдей айтылып, жазылып болды деуден аулақпыз.

Бұл салада əлі де болса арнайы қаралатын мəселелер жеткілікті. Солардың бірі – көрік- теу құралдарын орнымен қолдану.

Поэзия тіліндегі арнайы сөз болған осы мəселенің, яғни көріктеу құралдарының барлық сөз табынан қалай жасалатындығы жəне олардың өзара тіркесу қабілеті, табиғи жолдары, кезеңдерін рет-ретімен дəлелдеуге тырыстық.

Қазақ əдеби тілін,поэзия тілін қалыптастырушы сөз зергерлерінде бұрыннан бар жəне тілдік қарым-қатынаста кəдеге жарап, айтылар ойдың мəн-мағынасын тартымды түсіндіруде орны бар осы тақырыпты дəлелдейтін кейбір мағыналы-мəнді өлең жолда- ры мысалға алынып, талданды. Сондықтан көркем əдебиет тілін,поэзия тілінкөріктенді- руде, сапасын көтеруде, троптар, яғни көріктеу құралдары арқылы жасалған сөз байла- ныстарының тіл білімінде орны бар мəселе екенін дəлелдеуге тырыстық.

Тіл мен қоғам арасындағы байланыс та авторлар тілінен көрініс табатынын ескер- ген жөн /5-78/.

Мақаламызды қорытындылай келе,осы үзінділердегі құбылтулар авторлар тіліне де, кейіпкерлер сөзіне де əжептəуір нəр беріп, ойнақы өң бітіріп, кəдімгідей құбылтып əкеткенін байқаймыз. Ығысын тауып, ыңғайымен қолданған жағдайда құбылтудың бас- қа түрлері де əдеби тілді осындай əп-əсем ажарлауы даусыз. Троп туралы ілімнің поэ- зия ішінде қалыптасу ерекшелігін айқындау, даму бағыттарын саралау, əлемдік линг- вистиканың концептуалды тұжырымдарымен сабақтастығын,өзіндік үлесін талдау қа- жеттігі сол байланыстың уəжді жалғасы болып табылады.

Ақын-жазушының шеберлігі туралы сөз болғанда, көріктеу құралдары көңіл аудартпай қоймайды. Дəлелдеу үшін өлең өрімдерінен мысалдар келтіріп, оларға жан- жақты талдау жасауға тырыстық.

Əдебиеттер тізімі:

1. Қайыпбаева А. «Поэзия тіліндегі перифраздар» мақала – Қостанай; А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті,3i; intellect,idea,innovation-интеллект, идея, инно- вация 2010 ж., тамыз №3. – 203 б.

2. Ə. Қайдар «Тіл білімінің өзекті мəселелері», 1998 ж. «Ғылым басапасы». 302 бет.

3. Мақтым Шəбжантайқызы «Əдебиет теориясы – көркемсөз ғылымының айнасы». Көк- шетау, 2002. – 186 б.

4. Қабдолов З. «Сөз өнері» – Алматы: «Санат», 2002. – 360 б.

5. Абасилов А. Əлеуметтік лингвистика:оқу құралы/Мəтін/.

перевод слова на башкирский язык. Русско-башкирский онлайн словарь и переводчик.

һуҡмаҡ, юл, тар юл, берләм юл

горная тропа — тау юлы

Фразы

горная тропа

тау юлы

лесная тропа

урман һуҡмағы

протоптать тропу

сарлау

теория тропов

троп (күсмә мәғәнәлә ҡулланылған һүҙ йәки һүҙбәйләнеш) теорияһы

троп

Троп, троп

Тропа ангелов

Фирештәләр юлы

тропа между гор

тауҙар араһындағы һуҡмаҡ

тропа, тропинка

һуҡмаҡ, берләм юл

тропинка, тропа

берләм юл

туристские тропы

турист һуҡмаҡтары

употребление тропов в стихотворении

шиғырҙа троптар ҡулланыу

Предложания

Скажи же, чалый, по какой тропе идти, чтобы жить

Әйтсе бурыл, ә һуң йәшәр өсөн ҡайһы һуҡмаҡ менән баралар (F. Сәләм)

Первопроходцем второго этапа, «Большой Южно-Уральской тропы », стал Кирилл Фронюк из Магнитогорска, он бросил вызов и задал высокую планку остальным туристам. 145 километров, нелегкий маршрут в сердце Южного Урала (г. Белорецк — г. Малиновая – п.

Икенсе, «Ҙур Көньяҡ Урал һуҡмағы»н беренсе булып Магнитогорскиҙан Кирилл Фронюк алған.

Во втором требовалось преодолеть специально разработанный линейный маршрут «Большая Южно-Уральская тропа ».

Икенсеһендә махсус әҙерләнгән «Ҙур Көньяҡ-Урал һуҡмағы» маршрутын үтеү талап ителде.

— Надо устроить силку на её тропе , как это делают люди, лучшего нам не придумать, — предложила Куница.

-Уның йөрөгән юлына, Кешеләр шикелле, тоҙаҡ ҡороп ҡуйыуҙан яҡшыһы булмаҫ, — тигән булған Шәшке.

Далее тропа углубляется в лес, до большой поляны, где рядом с велодорожкой организована футбольная площадка и турниковый гимнастический комплекс, — рассказали в администрации города.

Артабан һуҡмаҡ урман эсенә инеп китә, унда велосипедсылар юлы янында футбол майҙансығы һәм турник гимнастика комплексы ойошторолған, — тип һөйләнеләр ҡала хакимиәтендә.

В реконструкции приняли участие военно-исторический клуб «Рейд» и военно-патриотические клубы « Тропа », «Дозор», уже упомянутые «190 пехотный Очаковский полк» и «Северные Амуры», военно-исторический клуб «Уфимский пехотный полк», представители военно-патриотических клубов из Межгорья и Давлеканово, а также военно-исторических клубов Самары.

Реконструкцияла «Рейд» хәрби-тарихи клубы, « Һуҡмаҡ », «Дозор» хәрби-патриотик клубтары, үрҙә телгә алынған «190-сы пехота Очаков полкы» һәм «Төньяҡ Амурҙары», «Өфө пехота полкы», Межгорье, Дәүләкән, шулай уҡ Һамар ҡалаһы клубтары ҡатнашты.

тропинка, тропа

берләм юл

Мир взрослых можно было видеть на каждом шагу, можно было всегда ему подражать, любоваться им, изображать его в играх (С. Залыгин, Тропы Алтая).

Ололар донъяһын аҙым һайын күреп була ине, уға һәр саҡ эйәрергә, уның менән һоҡланырға мөмкин ине, уны уйындарҙа һынландырып була ине.

Промчаться по Тропе Канифы под летним солнцем — само счастье!

Йәйге сыуаҡ көндәрҙә Ҡәнифә юлынан елдереп үтеү — үҙе бер ғүмер!

В перспективе развития тропы здоровья — благоустройство мангальной зоны, территории вокруг природного родника и смотровой площадки с видом на реку Белая.

Киләсәктә мангал зонаһын, тәбиғи шишмә эргәһендәге биләмәне һәм Ағиҙел йылғаһына ҡарау майҙансығын төҙөкләндереү күҙаллана.

Чуть позже уфимец, известный путешественник, блогер Олег Чегодаев побил рекорд Кирилла Фронюка и прошел «Большую Южно-Уральскую тропу » за 31 час.

Һуңғараҡ Өфөнән танылған сәйәхәтсе, блогер Олег Чегодаев Кирилл Фронюктың рекордын артта ҡалдырып, «Ҙур Көньяҡ Урал һуҡмағы»н 31 сәғәттә уҙған.

тропа здоровья;

— сәләмәтлек һуҡмағы;

Да, не одно столетие Тропа Канифы оставалась самой большой дорогой в этих краях. К тому же она была одним из путей в сторону далекой Бухары, Самарканда.

Эйе, борондан уҡ, йөҙэр йылдар буйы был тирәлә иң оло юл булған ул Ҡәнифә юлы. Алыҫтағы Бохара, Сәмәрҡәнд тарафтарына ла шунан йөрөгәндәр.

Дорога с таким названием — Тропа Канифы — действительно есть у нас на уральской стороне.

Ысынлап та, бар беҙҙең Урал яҡтарында ундай юл — Ҡәнифә юлы.

В минувшие выходные дни в окрестностях села Кага Белорецкого района завершился трехдневный фестиваль конного туризма «Верховая тропа -2015», организованный федерацией конного туризма Республики Башкортостан при поддержке Государственного комитета РБ по предпринимательству и туризму, экологического объединения «Тенгри» и администрации района.

Уҙған ял көндәрендә Белорет районының Ҡағы ауылы янында өс көн буйына барған «Һыбайлы юлы-2015» атлы туризм фестивале тамамланды.

…Митраша подумал: «Зачем же я буду повёртывать налево, на кочки, если тропа вон, рукой подать, виднеется там, за поляной!» (М. Пришвин, Кладовая солнца).

«…Ниңә мин, тегендә, яҡында ғына, аҡлан аръяғында һуҡмаҡ күренеп ятҡанда, һулға, түңгәк яғына, боролам әле», – тип уйланы Митраша.

Сказывают, проходит посреди Уральских гор чудесная старинная дорога, которую называют тропой Канифы. Нет ни начала у той дороги, ни конца. По самым вершинам бесконечной вереницы гор тянется, говорят, эта дорога. А по сторонам — вековечный лес, наполненный птичьим гомоном… Дивный край!

Урал тауҙарында Ҡәнифә юлы тигән бик боронғо, матур бер юл бар, тиҙәр. Иге-сиге булмаған оҙон юл , ти. Күккә ашҡан бейек тау һырттары буйлап алыҫтарҙан алыҫтарға һуҙылып ята, тик тау баштарынан ғына бара икән. Тирә яғы — ҡоштар тауышына сумған мәңгелек урман… Торғаны бер мөғжизә!

MCU: Кек алушылардың фан-фантастикасындағы ең пайдалы қайталанатын троптар

Фанфик — Кек алушылардың жанкүйерлерінің Marvel кинематографиялық әлеміне деген сүйіспеншілігін білдіретін танымал тәсілі. Міне, осы әңгімелерде қайталанатын тәтті троптар.



Marvel Cinematic Universe барлық фанаттары фанфиктер мен фан-арттарға қатыспаса да, көптеген фанаттар қатысады. Көптеген жылдар бойы осы кинолар туралы жазылған барлық фантастикалық оқиғалар болды, ал көптеген фигуралар жеткізілім туралы болғанымен, оның жақсы бөлігі жоқ.

БАЙЛАНЫСТЫ: MCU: Стуки, Стони және басқа 8 фан-сүйікті қарым-қатынас, AO3 фан-фантика бойынша жұмыс саны